Reddedilme Duyarlılığı Disforisi: "Göğsüm Çöküyor Hissi"
Ne Oldu?
Reddedilme duyarlılığı disforisi (RSD), eleştiri, alay veya reddedilmeyi dayanılmaz hale getiren ve genellikle güçlü fiziksel tepkilere yol açan bir durum olarak giderek daha fazla tanınmaya başlıyor. [1] The Guardian'da yayınlanan kapsamlı bir rapor, bu durumla yaşayan kişilerin deneyimlerini ve uzman görüşlerini bir araya getiriyor. [1]
36 yaşındaki Jenna Turnbull, 25 yıl önce yaşadığı bir olayı anlatırken hala göğsünün sıkıştığını hissediyor. [1] 11 yaşındayken bir erkek çocuğun kollarının tüylü olduğu yorumunu yaptığını hatırladığında, utancı hala fiziksel rahatsızlığa neden oluyor. [1] Altı yıl önce arkadaşlarıyla gittiği bir pub gezisinde, evinin dağınık olduğuna dair yapılan şakacı bir yorum, onu obsesif kompulsif bozukluk (OKB) teşhisine yol açan semptomlardan biri haline gelecek kadar aşırı temizlik yapmaya itti. [1] "Banyomu temizlemek için dört-beş saat harcadığım oldu," diyor. [1]
RSD Nedir ve Kimler Etkileniyor?
RSD terimi ilk kez 1960'larda kullanılmış olsa da, son yıllarda daha yaygın hale geldi. [1] Sosyal medyada destek grupları var - bir Facebook grubunun 67.000 üyesi bulunuyor - ve bu konuda binlerce TikTok paylaşımı yapılıyor. [1]
Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ile sıklıkla birlikte görülüyor. [1] RSD resmi bir tanı olmasa da, bu durumla yaşayanlar sıklıkla DEHB tanısına da sahip. [1] Uzmanlar, DEHB'si olan herkesin RSD yaşamayacağını ve bunun otizm ve yaygın anksiyete bozukluğu olan kişilerde de görülebileceğini vurguluyor, ancak nedenini açıklamak için henüz yeterli bilgi yok. [1]
Denver, Colorado'da psikiyatrist olan Dr. William Dodson, alandaki önde gelen uzman olarak, 90'ların ortasından beri DEHB'li kişilerle çalışıyor. [1] Yüzlerce, ardından binlerce hastayı tedavi ettikten sonra, birçok hastanın reddedilme karşısında aynı semptomları gösterdiğini fark etti. [1]
Fiziksel ve Duygusal Semptomlar
Turnbull'un yaşadığı tepkiler, RSD'nin ne kadar şiddetli olabileceğini gösteriyor. Üst düzey meslektaşlarına gönderdiği bir iş e-postasında hata yaptığında ve bu hatanın diğer meslektaşların da kopyalandığı bir yanıtta belirtildiğinde, göğsü yine sıkıştı ve nefes almakta zorlandı. [1] "Öleceğimi düşündüm," diyor. [1] "E-postayı almanın utancı beni doktoru aramaya ve 'Gelmem gerekiyor... Astım krizi geçiriyorum' demeye itti." [1] Muayenehanede oksijen ölçümü yapıldığında normal çıktı - bu bir panik ataktı. [1]
Dodson, reddedilme duyarlılığının normal bir insan deneyimi olduğunu, ancak disforinin - Yunanca'da "dayanılmaz" anlamına gelen - reddedilmeyi RSD'li kişiler için farklı hissettiren şey olduğunu söylüyor. [1] "Bu, günlük reddedilmeden birkaç kat daha güçlü bir şey," diye açıklıyor. [1] Ve bu dayanılmaz acı genellikle olaya orantısız oluyor. [1]
Turnbull, herkesin boşanmayla mücadele edeceğinin ve "birçok insanın utanç ve mahcubiyet yaşadığının" farkında. [1] Ancak, tepkilerinin yoğunluğu onu RSD'li biri olarak işaretliyor. [1] "Göğüs ağrıları ve şiddetli mide ağrıları yaşıyorum... Reddedilme hissettiğim ve göğsümün çöküyor gibi hissettiği zamanların sayısı..." [1]
Tanı ve Farkındalık Süreci
Turnbull'un hayatının çoğunda, "her şeyi çok kafaya takan" biri olarak etiketlendiğini söylüyor. [1] "Asla şakayı kaldıramazdım." [1] 2022'nin sonlarında, boşanma sürecinin ortasında, bir gece geç saatlerde bir ruh sağlığı kriz hattını aradığında, telefondaki hemşire ona "Ağır bir şey taşıyorsun, ama beynin ağırlığı 10 kat artırıyor" dediğinde her şey değişti. [1] "Sadece buna bir isim koymak büyük bir şeydi," diyor. [1]
Cambridge'de yaşayan ve DEHB'li ebeveynleri destekleyen bir koçluk işi yürüten 41 yaşındaki Lauren O'Carroll, 21 yaşında DEHB tanısı aldı. [1] Ancak 37 yaşında özel bir psikiyatrdan yardım istediğinde RSD kendisine önerildi. [1] Çocukluğunda "aşırı hassas", "duygusal olan", "drama kraliçesi" olarak adlandırılıyordu. [1] Hatırladığı kadarıyla, aldığı herhangi bir istek - bir kapıyı kapatması veya ödevini yapması istenmesinden - utanç tetiklerdi. [1]
Yaşam Üzerindeki Etkileri
Dodson, "İnsanlar bu duygusal tepkilerden kendilerini o kadar korumak istiyorlar ki, yaşama yaklaşımlarını tamamen değiştiriyorlar," diyor. [1] En yaygın olanı insanları memnun etme davranışı. [1] Sonra mükemmeliyetçilik geliyor: "Eleştirinin üzerinde olacaklar." [1] Ve son olarak, reddedilme korkusu nedeniyle "vazgeçenler" var. [1] "Hala ebeveynlerinin bodrumunda yaşayan, işsiz, çok zeki, eğitimli insanlar. Hiç kimseye randevu teklif etmemişler. Hiç iş başvurusu yapmamışlar. Sadece bunun tarafından felç olmuşlar." [1]
Essex'teki Loughton'dan 42 yaşındaki Dhiren Doshi-Smith için, sosyalleşmekten kaçınmak RSD'sinin bir özelliği olmuş. [1] Dört yıl önce DEHB tanısı alan Doshi-Smith, aynı zamanda RSD'yi de öğrendi. [1] Yıllarca "insanları gerçekten içeri almaktan kaçındım çünkü reddedilme oldukça yoğun hissettirirdi ve bu nedenle... kendinizi izole etmek daha iyi." [1]
Tedavi Yaklaşımları
Dodson, terapinin yanı sıra Alfa-2 Agonistler adı verilen bir ilaç grubunun RSD için etkili olabileceğini bulmuş. [1] Genellikle yüksek tansiyon için reçete edilen bu ilaçlar, DEHB için daha yaygın olarak verilen ilaçlardan farklı ve İngiltere'de NHS tarafından normalde reçete edilmiyor. [1]
Kuzey Londra'da yetişkin DEHB uzmanı olan danışman psikiyatrist Dr. Shyamal Mashru, RSD'li birçok hasta gördüğünü söylüyor. [1] Bazıları bir tetikleyiciden o kadar etkilenmiş ki nefes darlığı veya çarpıntı yaşamışlar. [1] "Hatta acil servise giden hastalarım bile oldu," diyor. [1]
RSD'nin nedenleri hakkında henüz çok az şey biliniyor, ancak "neler olabileceğine dair farklı teoriler var... Bunlardan biri, beynin düzensiz amigdala ve prefrontal korteksi olarak adlandırılan şey," diye açıklıyor. [1] "Bu da durumlara güçlü duygusal tepkiler vermenize neden oluyor." [1] Ancak aynı zamanda yetiştirmenin etkisine de inanıyor ve DEHB'li kişilerin davranışlarına yönelik eleştiriler nedeniyle çocukluktan itibaren yaşadıkları travmayı vurguluyor. [1]
Mashru, RSD'yi tedavi etmek için "tıbbi olmayan yaklaşımlara" yönelme eğiliminde olduğunu söylüyor; bunlar arasında hastaların duygusal tepkileri yeniden öğrenmek için koçlarla çalışması yer alıyor. [1]
Güncel Gelişmeler ve Hukuki Boyut
RSD, istihdam hukukuna da girmeye başladı. [1] Geçen ay Times'ta bir başlık şöyleydi: "Reddedilme duyarlılığı olan çalışana patronunun yorumu nedeniyle 12.000 sterlin ödendi." [1] Bir istihdam mahkemesi, çalışanın disleksi ve reddedilme duyarlılığı disforisi tanısı aldığını kabul etti. [1] Patronunun bir iş partisinde bunalma duygularına yardımcı olmak için bir dinlenme alanı sağlamasını istediğinde "kutudan düşünme yok" demesi üzerine, mahkeme işverenin yasadışı davrandığını tespit etti ve çalışan tazminat kazandı. [1]
Ancak haber hikayesinin altındaki yorumlar duruma farklı bir bakış açısı ortaya koydu. [1] Biri şöyle yazıyor: "Reddedilme Duyarlılığı Bozukluğu (sic) veya 'alıngan'..." [1] Bir diğeri şöyle yanıtlıyor: "Elbette eleştiriyi sevmemek insan doğası ve bununla başa çıkmayı öğrenmek zorundayız!" [1]
Bir Hastanın İyileşme Yolculuğu
Turnbull, bir antidepresan almanın ve düşük benlik saygısı için terapi görmenin "büyük ölçüde" yardımcı olduğunu söylüyor. [1] 18 aylık terapiden sonra, göğüs sıkışmasının ne zaman ve neden olduğunu giderek daha fazla anlayabildiğini ve uzaklaşarak kendini toparlayabildiğini hissediyor. [1] "Eskisi kadar kötüleşmemi durdurmama yardımcı oldu..." [1]
Mücadeleleri hakkında dürüst olmak da yardımcı oldu. [1] Eski bir arkadaşının her zaman onun birkaç yaş daha büyük olmasıyla ilgili şaka yaptığını ve sonunda durmasını istediğini anlatıyor. [1] "Bunun bir şaka olduğunu biliyorum, ama bu beni fiziksel olarak göğsüm sıkışmış ve rahatsız hissettiriyor. Bana çok fazla utanç hissettiriyor." [1] Arkadaşı anladı. [1]
Birkaç ay öncesine kadar, aynı ofiste 18 yıl ve aynı ekipte on yıl geçirmiş, hata yapmaması için kendini amansızca zorlamış, tanımadığı insanlarla çalışmak zorunda kalıp onu yargılayabilecekleri korkusuyla terfi veya başka işlere başvurmaktan çok korkmuştu. [1] Ancak altı ay önce bir terfiye başvurdu. [1] "18 ay önce böyle düşünemezdim, çünkü bir görüşmeden sonra reddedilme fikri bile yaşamak istediğim bir şey değildi," diyor. [1] Reddedilmeye meydan okuduğu ve denediği için işi aldı. [1]
RSD'sini yenmedi. "Hala o yolculuktayım," diyor ve belki de her zaman olacak. [1] Ancak "onu anlamak beni kabul etmeme yardımcı oldu." [1]
Önemli Notlar
RSD resmi bir tanı değildir ve henüz standart tanı testlerinde yer almamaktadır. [1] DEHB'nin duygusal düzensizlik semptomlarına araştırmalarda ve durumun tanısında ancak yakın zamanda önem verilmeye başlandı. [1]
Dodson, RSD'yi hastalarıyla gündeme getirdiğinde, "yaklaşık %95'i 'Aman Tanrım, bu benim' diyecek. İnsanlar orada gözyaşlarına boğuluyordu," diyor. [1] "Hiçbir hasta bunu gönüllü olarak söylemiyor. Reddedilme konusunda çok hassaslar," ve yaklaşık %25'i için RSD'nin "hayatlarının en engelleyici kısmı" olduğunu söylüyorlar. [1]
Dodson ve ortak yazarının DEHB ve RSD'li dört hastanın deneyimini ve vaka geçmişini detaylandıran bir makalesinde, "algılanan reddedilme deneyimiyle başlayan, reddedilme duyarlılığını gösteren ve neredeyse anında disforik bir ruh haline ilerleyen, önemli sıkıntı ve bozulmaya neden olan" bölümler tanımlanıyor. [1]
Dodson, bunun 1960'larda başlangıçta inanıldığı gibi kronik depresyon gibi diğer bozukluklarla bağlantılı olmadığına inanıyor, çünkü bunlar belirli bir tetikleyici olmadan daha kademeli bir başlangıca sahip olabilir ve önemli ölçüde daha uzun sürebilir. [1]
Kaynaklar:
- The Guardian - The rise of rejection sensitive dysphoria: 'My chest feels like it's collapsing' — Erişim: 2026-02-25
Uyarı: Bu makale bilgilendirme amaçlıdır. RSD veya DEHB ile ilgili endişeleriniz varsa, lütfen bir ruh sağlığı uzmanına danışın.
