Diş Hekimlerinde Görme Sorunları: Kronik Işık Maruziyeti Retina Bariyerlerini Bozuyor

Diş Hekimlerinde Görme Sorunları 3.6 Kat Daha Fazla

International Journal of Oral Science'da yayınlanan kapsamlı bir araştırma, diş hekimlerinin mesleki ışık maruziyetinin retina sağlığı üzerindeki etkilerini ortaya koydu. [1]

Çin'in Sichuan Üniversitesi West China Hastanesi Fizik Muayene Merkezi'nde gerçekleştirilen epidemiyolojik çalışma, 1 Ocak 2021 ile 1 Ocak 2022 tarihleri arasında fizik muayene olan 14.523 kişiyi kapsadı. Katılımcıların 1.140'ı diş hekimiydi. [1]

Çarpıcı İstatistikler

Araştırma sonuçları diş hekimlerinde görme ile ilgili sağlık sorunlarının prevalansının %22.4 olduğunu gösterdi. Bu oran diş hekimi olmayan grupta %11.8 olarak tespit edildi. [1]

Lojistik regresyon analizine göre, diş hekimlerinde görme ile ilgili sorunların görülme olasılığı diğer mesleklere kıyasla 3.6 kat daha yüksek bulundu (OR = 3.639, %95 CI: 3.064–4.323). [1]

Yaş gruplarına göre analiz edildiğinde:

• 30-45 yaş arası diş hekimlerinde retinopati insidansı: %18.1
• 45-60 yaş arası diş hekimlerinde retinopati insidansı: %34.0
• 30-45 yaş arası diş hekimi olmayan grupta: %5.2
• 45-60 yaş arası diş hekimi olmayan grupta: %13.4 [1]

Dental Işık Kaynaklarının Özellikleri

Araştırmacılar, diş hekimlerinin günlük çalışmalarında kullandıkları üç ana ışık kaynağını analiz etti:

1. Mavi LED'li diş dolgu ışıkları
2. Sarı halojen ışıklı dental mikroskoplar
3. Beyaz LED'li diş ünitesi aydınlatmaları [1]

West China Stomatology Hastanesi'ndeki diş hekimlerinin ortalama günlük çalışma saatlerine ilişkin istatistiksel analize göre, diş hekimleri günde ortalama yaklaşık 7.36 saat çeşitli aydınlatma koşulları altında klinik prosedürlerle meşgul olmaktadır. [1]

Işık Kaynaklarının Teknik Özellikleri

Halojen ışık kaynağı:

• Tepe dalga boyu: 630 nm
• Renk sıcaklığı: yaklaşık 3.200 K
• Spektral ışınım: (2.1 ± 0.4) ile (20.3 ± 5.9) mW/m²/nm arası [1]

Mavi LED ışık kaynağı:

• Spektral ışınım: (16.8 ± 7.3) ile (480.3 ± 17.9) mW/m²/nm arası [1]

Beyaz LED ışık kaynağı:

• Tepe noktaları: 450 ve 610 nm
• Renk sıcaklığı: yaklaşık 5.000 K
• Mavi bileşen spektral ışınımı: (4.8 ± 0.5) ile (24.1 ± 7.0) mW/m²/nm
• Sarı bileşen spektral ışınımı: (3.8 ± 0.3) ile (12.2 ± 4.3) mW/m²/nm [1]

Diş hekimlerinin maruz kaldığı ışık iki ana kaynaktan gelmektedir:

1. Ekipmanlardan yayılan ışığın doğrudan ışınımı
2. Ağız aynası veya yumuşak ve sert dokular aracılığıyla yansıyan ışığın dolaylı ışınımı [1]

Hayvan Modelinde 6 Aylık Kronik Maruziyet Çalışması

Araştırmacılar, dental çalışma ortamını simüle etmek için Sprague-Dawley sıçanlarında kronik fotodamaj modeli oluşturdu. Denekler günde 8 saat, haftada 5 gün, 6 ay boyunca ışığa maruz bırakıldı. [1]

Deney Grupları

Yedi grup oluşturuldu:

• Kontrol grubu (ek ışık maruziyeti yok)
• 200 Lux halojen ışık grubu
• 1.000 Lux halojen ışık grubu
• 200 Lux mavi LED grubu
• 1.000 Lux mavi LED grubu
• 200 Lux beyaz LED grubu
• 1.000 Lux beyaz LED grubu [1]

Dış Kan-Retina Bariyerinde Bozulma

Kan-retina bariyeri, retinanın iç dengesini ve işlevselliğini korumak için esastır. Bu bariyerin önemli bir bileşeni, retina pigment epiteli (RPE) hücreleri arasındaki sıkı bağlantılarla oluşan dış kan-retina bariyeridir. [1]

6 Aylık Maruziyet Sonrası Bulgular

200 Lux ışık yoğunluğunda:

• Mavi ve beyaz LED aydınlatması altında RPE sürekliliği önemli ölçüde bozuldu
• Halojen ışık grubunda RPE bütünlüğünü korudu [1]

1.000 Lux ışık yoğunluğunda:

• Her üç ışık kaynağı altında da RPE katmanları dejenere oldu ve hatta kayboldu [1]

Lipofusin Birikimi

Lipofusin, retinal yaşlanmanın bir yan ürünüdür ve zamanla RPE hücrelerinde birikme eğilimindedir. Kısa dalga boylu ışık, RPE hücrelerindeki lipofusini uyararak otofloresans üretimine neden olabilir. [1]

Zaman içindeki değişimler:

• 1 ay sonra: Sadece 1.000 Lux mavi LED ışık grubu önemli floresan sinyaller gösterdi
• 3 ay sonra: 200 Lux halojen ışık grubu hariç tüm gruplarda retinal hasar ilerleyici olarak kötüleşti
• 6 ay sonra: Kontrol grubu hariç, 200 Lux halojen ışık grubu en küçük yüksek yoğunluklu floresans alanını sergiledi [1]

İç Kan-Retina Bariyerinde Hasar ve Damar Kaybı

Araştırmacılar, retinal damarları görselleştirmek için modifiye edilmiş bir doku temizleme ve görüntüleme yöntemi geliştirdi. Bu yöntem, retinal vasküler ağın üç boyutlu yapısını etkili bir şekilde korudu. [1]

Kapiller Yoğunluğunda Azalma

200 Lux ışık yoğunluğunda:

• Sadece 200 Lux halojen grubu kontrol grubuyla karşılaştırılabilir normal vasküler özellikler korudu (P değeri: 0.2197)
• Hem mavi hem de beyaz LED ışık maruziyeti kapiller yoğunluğunda önemli azalmaya yol açtı [1]

1.000 Lux ışık yoğunluğunda:

• Her üç ışık kaynağıyla da retinal kan damarlarının yoğunluğu daha da azaldı (P < 0.0001)
• Geniş perfüze olmayan alanlar ortaya çıktı
• Tam ve sürekli kapiller sinyaller gözlenemedi [1]

Damar Dallanmasında Kritik Azalma

Vasküler bifurkasyon parametreleri, retinal yapıdaki vasküler değişiklikleri değerlendirmek için kritik göstergelerdir. [1]

200 Lux ışık yoğunluğunda:

• Halojen ışığa maruz kalan sıçanlarda retinal vasküler dallanma yoğunluğu kontrol grubuyla önemli fark göstermedi (P > 0.9999)
• Mavi ve beyaz LED ışığa maruz kalan sıçanlarda dallanma bolluğu halojen ışığa kıyasla önemli ölçüde azaldı (P < 0.0001) [1]

1.000 Lux ışık yoğunluğunda:

• Her üç ışık kaynağı için de retinal vasküler dallanma yoğunluğu 200 Lux'taki yoğunluğa kıyasla daha da azaldı (P < 0.0001) [1]

Vasküler Sızıntı

Vasküler sızıntı testi, çeşitli dental aydınlatma koşulları altında iç retinal bariyerin bütünlüğünü araştırmak için yapıldı:

• Hem kontrol grubunda hem de 200 Lux halojen ışık grubunda minimal floresans sızıntısı vardı
• Diğer aydınlatma koşullarına maruz kalan retinalarda belirgin düzeylerde floresans sızıntısı gözlendi (P < 0.0001) [1]

Arterler ve Perivaskular Hücreler

Simüle edilmiş dental aydınlatma modelleri altında, retinal arterlerde gruplar arasında önemli bir değişiklik olmadı (P = 0.3925). Vasküler kayıp öncelikli olarak kapillerlerde meydana geldi. [1]

Mavi LED gruplarında yapılan detaylı analiz:

• α-SMA+ vasküler düz kas hücreleri ve TAGLN+ vasküler duvar hücrelerinde değişiklik olmadı
• NG2+ perivaskular hücrelerde ve GFAP+ astrositlerde azalma görüldü [1]

İnflamatuar Yanıt ve Makrofaj Birikimi

Kronik dental ışık maruziyetinin retinada inflamasyona neden olup olmadığını araştırmak için araştırmacılar CD68+ makrofajları ve retinal damarları inceledi. [1]

Makrofaj Dağılımı

200 Lux'ta:

• Halojen grubu minimal perivasküler makrofaj gösterdi
• Mavi LED en yüksek makrofaj alımına sahipti [1]

1.000 Lux'ta:

• Hem mavi hem de beyaz LED'ler halojenden daha fazla CD68+ hücre topladı
• Eşit mesafelerde sürekli olarak daha yüksek birikim gösterdi [1]

M1 ve M2 Makrofajları

CD86 (M1) ve CD206 (M2) belirteçleri kullanılarak yapılan ileri analiz, tüm gruplarda M1/M2 makrofajlarında artış gösterdi:

• 200 Lux halojen ışık diğer gruplarla karşılaştırıldığında önemli ölçüde en az M1 artışına neden oldu (P < 0.0001)
• En büyük M1 artışı 1.000 Lux mavi LED'de görüldü [1]

Aydınlatma sonrası:

• M1 makrofajları yüzeysel retinal damarların yakınında lokalize oldu
• M2 makrofajları ONL/INL hücrelerinde kümelendi [1]

Görme ile İlgili Fonksiyonel Yapılarda Hasar

Koni Fotoreseptörlerde Bozulma

Retinada koniler ve bipolar hücreler, ışık sinyallerini iletmede ve renkleri ayırt etmede kilit rol oynar. [1]

200 Lux ışık yoğunluğunda:

• Halojen ışık grubunda retinal hücre yapısı kontrol grubuna benzer göründü
• Koni fotoreseptör tabakası bütünlüğünü korudu ve kümelenmiş bir düzenleme sergiledi
• 200 Lux halojen grubunda koni fotoreseptör tabakası kalınlığının oranı tüm aydınlatma grupları arasında en yüksekti (ortalama %10.16)
• Diğer simüle edilmiş dental aydınlatma modları altında retinal dokunun koni fotoreseptör tabakaları değişen derecelerde etkilendi [1]

1.000 Lux ışık yoğunluğunda:

• Her üç grup da retinal koni tabakası kalınlığında daha fazla düşüş gösterdi
• Oranlar retina içinde %7'yi geçmedi [1]

Retinal Ganglion Hücre Aksonlarında Azalma

Retinal ganglion hücreleri (RGC), retinadan beyne görsel bilgi iletmekten sorumlu nöronal aksonlardır. [1]

Araştırmacılar, yüzeysel retinadaki Tag1+ aksonlar ile kan damarları arasında doğrusal bir ilişki gözlemledi. Kan damarlarının yoğunluğu azaldıkça, aksonların yoğunluğu da azaldı. [1]

200 Lux'ta:

• Kontrol, halojen ışık ve beyaz LED ışık gruplarında retinal kan damarları ile aksonlar arasında yakın ilişki ve karşılıklı sarmalama vardı
• Mavi LED ışık grubunda akson-damar arayüzü zayıfladı [1]

1.000 Lux'ta:

• Retina içindeki duyusal aksonlar 200 Lux koşullarına kıyasla daha da azaldı
• Mavi LED ışığı için kan damarları ile aksonlar arasındaki karşılıklı sarmalama neredeyse yoktu [1]

Gen Analizi: Enerji Metabolizması ve İmmün Yanıt Dengesizliği

Araştırmacılar, 6 aylık simüle ışık maruziyetinden sonra retinaların gen analizlerini gerçekleştirdi. [1]

Diferansiyel Gen Ekspresyonu

Kontrol grubuyla karşılaştırıldığında, tüm aydınlatma grupları 239-2.419 arasında diferansiyel olarak eksprese edilen gen gösterdi. [1]

200 Lux ışık yoğunluğunda:

• Beyaz LED ışık ile mavi LED ışık grupları arasında diferansiyel olarak eksprese edilen gen sayısı son derece azdı (9 gen)
• Hem beyaz hem de mavi LED ışık grupları, halojen gruba kıyasla önemli sayıda diferansiyel olarak eksprese edilen gen sergiledi (1.041-1.137 gen) [1]

1.000 Lux yoğunluğunda:

• Üç ışık kaynağı grubu çok az varyasyon sergiledi
• Her iki grup arasında <210 diferansiyel olarak eksprese edilen gen vardı [1]

KEGG ve GO Zenginleştirme Analizleri

Analizler, hastalıklı değişikliklerin öncelikle üç yönde meydana geldiğini gösterdi:

1. Görsel algılama sistemi
2. Enerji metabolizması
3. İmmün yanıt [1]

Görsel algılama:

• 200 Lux halojen grubu hariç tüm aydınlatma gruplarında görsel algılama ile ilgili moleküllerin ekspresyonu aşağı regüle edildi
• Bu aşağı regülasyon öncelikli olarak fototransdüksiyon ile ilgili süreçleri içeriyordu [1]

Enerji metabolizması:

• Karbonhidrat metabolizması ve yağ asidi sentezi dahil olmak üzere enerji metabolizması ile ilişkili moleküllerde önemli aşağı regülasyon gözlemlendi [1]

İmmün yanıt:

• Sitokin etkileşimleri ve fagositoz gibi immün yanıt süreçleri simüle edilmiş dental aydınlatma modelleri altında önemli yukarı regülasyon gösterdi [1]

NF-κB Sinyal Yolu Aktivasyonu

KEGG analizine dayanarak, NF-κB sinyal yolu majör inflamasyon ile ilişkili bir yol olarak aktive edildi. [1]

1.000 Lux aydınlatma koşullarında:

• Retina içinde NF-κB p65 ekspresyonunda belirgin bir yukarı regülasyon vardı [1]

İmmünohistokimyasal boyama ile üç inflamatuar belirteç kullanıldı: TNF-α, CD68 ve IL-1β:

• Kontrol grubunda ve 200 Lux halojen ışık grubunda minimal inflamasyon mevcuttu
• 1.000 Lux ışık maruziyeti koşullarında inflamasyonda önemli artış vardı
• İnflamatuar bölgeler öncelikli olarak ONL ve INL hücreleri içinde lokalize oldu [1]

Yol analizi, ekstranükleer proteinler olan IL-1R, TNF-R1, BLNK, PKC8 ve intranükleer proteinler olan MIP-1β ve MIP-2'de yukarı regülasyon tespit etti. Bu gen değişiklikleri muhtemelen IL-6, IL-1β, TNF-α ve VCAM-1 gibi inflamasyon ile ilişkili sitokinlerin artan üretimine neden olmaktadır. [1]

Enerji Metabolizması Değişiklikleri

Doku hasarı durumlarında, kan damarlarının gerilemesinin glukoz ve yağ asidi metabolizması gibi enerji metabolizması süreçleriyle pozitif korelasyon gösterdiği önceki çalışmalarda gösterilmiştir. [1]

PI3K p85 ile immünohistokimyasal boyama yapıldı:

• Kontrol grubunun ve 200 Lux halojen ışık grubunun retinalarında düşük ekspresyon gösterdi
• Işık yoğunluğu 200 Lux'tan 1.000 Lux'a arttıkça, PI3K p85 ekspresyonunda önemli artış oldu
• Yüksek PI3K p85 ekspresyonu AMP-aktive protein kinaz (AMPK) yolunu inhibe eder, bu da zayıflamış bir hücresel enerji durumunu gösterir [1]

Klinik Öneriler

Araştırma bulgularına dayanarak, araştırmacılar dental aydınlatma kullanımı için şu önerileri sunuyor:

1. İyi görünürlük koşulları altında, ışık yoğunluğunu en aza indirmek ve daha zayıf bir ışık modunu tercih etmek tavsiye edilir

2. Düşük yoğunlukta, halojen ışıkların retina üzerinde daha az etkisi vardır ve aydınlatma için alternatif bir ışık kaynağı olarak da düşünülebilir

3. Mavi ışık en önemli hasara neden olur. Mavi ışık dolgu ışıkları kullanan diş hekimleri doğrudan ışığa bakmamalı ve koruyucu önlemler almalıdır

4. Beyaz LED ışık, dental aydınlatma için en yaygın kullanılan ışık kaynağıdır. Ancak araştırma, retinal bariyerlere zarar verebilecek mavi ışık bileşenleri içerdiğini bulmuştur [1]

Araştırmanın Sınırlılıkları

Araştırmacılar çalışmanın bazı sınırlamalarını belirtiyor:

1. İnsan retinası ile sıçan retinası arasındaki doğal farklılıklar dikkate alınmalıdır. En önemli ayrım, fotoreseptörlerin sayısı ve yoğunluğundadır. Tür ve anatomik varyasyonlar fotodamaja farklı yanıtlara katkıda bulunabilir [1]

2. Daha hassas ve invaziv olmayan gözlem yöntemleri geliştirilmeli, kronik fotodamajdan kaynaklanan karmaşık vasküler ağ değişikliklerini daha iyi değerlendirmelidir [1]

3. Dental ortam aydınlatmasının kan-retina bariyerine verdiği hasarın spesifik mekanizması, özellikle Nf-κB yolu içindeki düzenleyici hedeflere odaklanarak daha fazla araştırılmalıdır [1]

Sonuç

Bu kapsamlı araştırma, diş hekimlerinin mesleki ışık maruziyetinin retina sağlığı üzerinde önemli etkileri olduğunu göstermektedir. Kronik dental ışık maruziyeti hem iç hem de dış kan-retina bariyerlerini bozar, retinal kan damarlarını azaltır ve perivasküler makrofaj alımını teşvik eder. [1]

Özellikle kapiller dallanma sayısı keskin bir şekilde azalmaktadır. NF-κB sinyallemesi gibi inflamasyon ile ilişkili yolların aktivasyonu, retinadaki görme ile ilgili fonksiyonel yapılarda hasara neden olmaktadır. [1]

Üç dental ışık kaynağı arasında, düşük yoğunluklu halojen minimal retinal hasara neden olurken, mavi ve beyaz LED'ler kan-retina bariyeri homeostazını önemli ölçüde bozmuştur. [1]

Bu çalışma, dental aydınlatma ortamının kan-retina bariyeri homeostazının bozulmasına neden olan potansiyel mekanizmayı araştırmış ve dental profesyonellere ışık kaynakları seçiminde temel rehberlik sağlamıştır. Bu, diş hekimleri arasında mesleki oküler hastalık riskinin azaltılmasına katkıda bulunmaktadır. [1]

---

Önemli Uyarı: Bu makale bilgilendirme amaçlıdır. Göz sağlığınızla ilgili herhangi bir endişeniz varsa, mutlaka bir göz hekimine danışınız.

Kaynaklar

1. Chronic dental lighting disrupts blood-retinal barrier homeostasis via vascular and inflammatory pathways — International Journal of Oral Science — Erişim: 2026-02-13