DSÖ: COVID-19'dan 6 Yıl Sonra Dünya Yeni Pandemiye Hazır mı?

Ne Oldu?

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), COVID-19'un Uluslararası Öneme Sahip Halk Sağlığı Acil Durumu (PHEIC) olarak ilan edilmesinin 6. yıldönümünde küresel pandemi hazırlığını değerlendirdi. [1]

DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, 158. İcra Kurulu oturumunun açılışında yaptığı konuşmada, dünyanın bir sonraki pandemiye daha iyi hazırlanıp hazırlanmadığı sorusuna "hem evet hem hayır" yanıtını verdi. [1]

Örgüt, pandemi hazırlığını güçlendirmek için somut adımlar atıldığını ancak kaydedilen ilerlemenin kırılgan ve eşitsiz olduğunu, insanlığı güvende tutmak için daha fazlasının yapılması gerektiğini vurguladı. [1]

COVID-19'dan Bu Yana Kaydedilen İlerlemeler

Uluslararası Anlaşmalar ve Düzenlemeler

DSÖ, üye devletler ve ortaklar, COVID-19'dan çıkarılan dersler ışığında pandemi hazırlığı, önleme ve müdahale konusunda önemli ilerlemeler kaydetti: [1]

• DSÖ Pandemi Anlaşması Mayıs 2025'te kabul edildi ve pandemi önleme, hazırlık ve müdahale konusunda kapsamlı bir yaklaşım belirledi. [1]
• Üye devletler şu anda bu yılki Dünya Sağlık Asamblesi öncesinde Patojen Erişimi ve Fayda Paylaşımı (PABS) sistem ekini müzakere ediyor. [1]
• Uluslararası Sağlık Tüzüğü (IHR) değişiklikleri ulusal kapasiteleri güçlendirmek için Eylül 2025'te yürürlüğe girdi. [1]

Finansal Destek ve Altyapı

Pandemi Fonu, DSÖ ve Dünya Bankası tarafından ortaklaşa kuruldu ve ilk üç turda toplam 1,2 milyar ABD doları hibe finansmanı sağladı. [1] Bu fon, 6 bölgede 98 ülkede 67 projeyi destekleyen toplam 11 milyar ABD dolarının harekete geçirilmesine yardımcı oldu. [1] Desteklenen alanlar arasında gözetim, laboratuvar ağları, işgücü eğitimi ve çok sektörlü koordinasyon yer aldı. [1]

Teknoloji ve İzleme Sistemleri

• DSÖ Pandemi ve Salgın İstihbarat Merkezi, Açık Kaynaklardan Salgın İstihbaratı (EIOS) sisteminde yapay zeka kullanan büyük bir güncelleme başlattı ve 110'dan fazla ülkeyi yeni tehditleri daha hızlı belirleme ve bunlara tepki verme konusunda destekliyor. [1]

• Genomik dizileme kapasiteleri son yıllarda küresel olarak arttı ve Uluslararası Patojen Gözetim Ağı aracılığıyla 110'dan fazla ülke, salgın ve pandemi potansiyeli olan patojenleri izlemek için genomik gözetimi güçlendirdi. [1]

• DSÖ BioHub güvenilir bir küresel mekanizma olarak genişledi, 30 ülke ve bölge tarafından destekleniyor ve 13 laboratuvara 25 numune sevkiyatını koordine ediyor. [1] 2020 sonlarında başlatılmasından bu yana BioHub, SARS-CoV-2, maymun çiçeği kladları Ia, Ib, IIb, Oropouche virüsü ve MERS-CoV dahil olmak üzere 34 virüs varyantı edindi. [1] Tüm DSÖ bölgelerinden 30 ülkeden yaklaşık 80 laboratuvar, biyolojik materyalleri paylaşarak ve talep ederek sisteme katıldı. [1]

Üretim ve Eğitim Kapasitesi

• mRNA teknoloji transfer merkezi Cape Town'da, eğitim merkezi ise Seul'de kurularak aşı, tanı ve tedavilerin yerel ve adil geliştirilmesi ve üretilmesi için küresel çabalar hızlandırıldı. [1]

• Fransa'daki DSÖ Akademisi, simülasyon eğitimleri de dahil olmak üzere ülkelerdeki pandemi hazırlığı kapasitelerini güçlendirmeye yardımcı olacak. [1]

• Biyoüretim için Küresel Eğitim Merkezi, Kore Cumhuriyeti ve DSÖ tarafından kuruldu ve yüksek kaliteli aşılar ve biyolojik ürünler üretme konusunda işgücü kapasitelerini artırıyor. [1] Amaç, düşük ve orta gelirli ülkelerde genişletilmiş üretim kapasitesi yoluyla bu ürünlere küresel olarak adil erişimi artırmak. [1]

Acil Müdahale Kapasitesi

Küresel Sağlık Acil Durum Kolordusu, COVID-19 müdahalesi sırasında belirlenen boşluklar ve zorluklar karşısında DSÖ tarafından 2023'te kuruldu. [1] Kolordular, halk sağlığı acil durumları yaşayan ülkeleri acil durum işgücü kapasitelerini değerlendirerek, hızlı destek sağlayarak ve en iyi uygulamaları paylaşmak ve müdahaleleri koordine etmek için birden fazla ülkeden acil durum liderlerinden oluşan bir ağ oluşturarak destekliyor. [1]

Pandemi Öncesi Başlayan Çalışmalar

Pandemiden önce başlayan ve pandemi hazırlığını güçlendirmeye devam eden çalışmalar şunları içeriyor: [1]

• 121 ülke artık sağlık acil durumu önleme, hazırlık, müdahale ve dayanıklılık çabalarından sorumlu ulusal halk sağlığı kurumlarına sahip. [1]
• 20 ülke Ortak Dış Değerlendirmeleri tamamladı. [1]
• 195 Taraf Devlet yıllık IHR raporlarını sundu. [1]
• 22 ülke Sağlık Güvenliği için Ulusal Eylem Planlarını tamamladı. [1]

Küresel İnfluenza Gözetim ve Müdahale Sistemi (GISRS), influenza karakterizasyonu ve mevsimsel influenza aşılarını güncellemek için yıllık olarak dünya çapında 12 milyondan fazla numuneyi işliyor. [1]

Pandemi İnfluenza Hazırlık Çerçevesi (PIP) kapsamında DSÖ, 2025'te 8 yeni anlaşma imzalayarak pandemi ürünleri üreticileriyle toplam sözleşme sayısını 19'a çıkardı. [1] Bu anlaşmalar, gelecekteki influenza pandemileri için antivirallere, tanı araçlarına, şırıngalara ve 900 milyondan fazla aşı dozuna erişimi güvence altına aldı. [1]

Somut Başarı Örnekleri: Ebola ve Marburg

Son Ebola ve Marburg salgını müdahaleleri, DSÖ desteğiyle ulusal düzeyde bu ilerlemeyi açıkça gösteriyor. [1]

10 yıl önce Batı Afrika'da aşısı, hızlı tanı yöntemi ve sınırlı tedavi seçenekleri olmayan Ebola, o zamandan bu yana dönüştürüldü. [1] Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki en son Ebola salgınları ve Ruanda, Tanzanya ve Etiyopya'daki Marburg salgınları, çok daha kısa sürede, sınırlı yayılma ve daha düşük vaka ölüm oranlarıyla kontrol altına alındı. [1] Bu salgınlara verilen yanıtlar, DSÖ desteğiyle ulusal kurumlar tarafından yönetildi. [1]

Kazanımlar Kırılgan

DSÖ, son yılların küresel sağlığa derin çalkantılar getirdiğini belirtiyor. [1] Finansman, sağlıktan savunma ve ulusal güvenliğe doğru kaymaya devam ediyor ve bu durum, COVID-19 sırasında ülkeleri gelecekteki pandemilerden korumak için güçlendirilen sistemleri riske atıyor. [1]

DSÖ, bunun kısa görüşlü olduğunu vurguluyor: Pandemiler ulusal güvenlik tehditleridir. [1]

Hazırlığa yatırım yapmak şunlara yatırım yapmaktır: [1]

• Kurtarılan hayatlar
• Korunan ekonomiler
• İstikrara kavuşan toplumlar

Eylem Çağrısı

DSÖ, tüm hükümetleri, ortakları ve paydaşları pandemi hazırlığı ve önleme konusunda topu düşürmemeye çağırıyor. [1]

Bu haftaki DSÖ İcra Kurulu toplantısı, hükümetlerin küresel sağlıkta kimin ne yaptığına dair işbirliği, hesap verebilirlik ve verimlilik geleceğini tasarlama yolunu belirlemesi açısından bu yolculukta önemli bir an olacak. [1]

Patojenler sınır tanımaz. Hiçbir ülke tek başına bir pandeminin önlenmesini veya yönetilmesini sağlayamaz. [1]

Küresel sağlık güvenliği, sektörler, hükümetler ve bölgeler arasında işbirliği gerektirir. [1]

DSÖ, hazırlığı güçlendirmek, yeniliği hızlandırmak ve dayanışmayı sürdürmek için tüm ülkelerle çalışmaya kararlı olduğunu belirtiyor. [1] Örgüt, Üye Devletleri, pandemilerden daha güvenli bir dünya için küresel bir anlaşma oluşturma yönündeki tarihi çabalarını tamamlarken desteklemeye devam edecek. [1]

Hazırlık sürekli teyakkuz gerektirir. Hazırlanma zamanı şimdi – bir sonraki pandemi vurmadan önce. [1]

Kaynaklar

1. WHO News - Six years after COVID-19's global alarm: Is the world better prepared for the next pandemic? — Erişim: 2026-02-02

---

Not: Bu makale Dünya Sağlık Örgütü'nün resmi değerlendirmesine dayanmaktadır. Pandemi hazırlığı konusunda ülke düzeyinde alınacak önlemler için ulusal sağlık otoritelerine danışılması önerilir.